Hoe kun je een gebroken hart liefhebben?

Onlangs overleed de moeder van mijn schoonzus op veel te jonge leeftijd. Het kwam als een klap. Ze woonde aan de andere kant van de wereld, dus mijn broer en schoonzus konden er niet zomaar naartoe. Sterker nog, doordat de wereld op zijn gat ligt door corona, duurde het langer voordat mijn schoonzus naar Indonesië af kon reizen en mocht mijn broer niet mee. Het verdriet was in hun ogen af te lezen toen ik ze belde. Ze huilden en ik huilde mee.

Behalve dat ik het moeilijk vind om mijn broer en schoonzus zo verdrietig te zien, hield het overlijden van hun (schoon)moeder me om nog twee andere redenen bezig:

  • het zette me aan het nadenken over het belang van positieve aandacht geven aan mensen;
  • het confronteerde me met mijn eigen gevoel van onmacht, omdat ik niet weet hoe ik een rouwende persoon moet bijstaan.

“Elkaar waarderen”

Wanneer we een dierbare verliezen, hebben we de neiging om bij het herdenken vooral de positieve kanten van de overledene aan te stippen. Dat is niet zo gek: je mist iemand om alle waardevolle input die deze persoon in je leven bracht, niet vanwege de negatieve dingen. Wat ik van de moeder van mijn schoonzus weet, is dat ze keihard kon werken, voor dag en dauw opstond om te bidden, haar man en kinderen innig liefhad, altijd zorgde voor genoeg lekker eten en dat ze haar zoon en schoondochter (die bij haar in huis woonden) hielp met de verzorging van hun drie kinderen.

Ik dacht ook na over de relatie van mijn schoonzus met haar moeder. Het waren twee vrouwen die intens veel van elkaar hielden en beiden op hun eigen manier bezig waren om te geven aan de wereld om hen heen. Mijn schoonzus bewonder ik, omdat ze een ongekend vermogen heeft tot contact leggen met mensen, in staat is veel vriendschappen te onderhouden, omdat ze mijn broer adoreert, liefdevol steunt en helpt in zijn verantwoordelijkheden, omdat ze zo dapper is om de halve wereld over te verhuizen voor haar man, ver weg van haar familie, omdat ze erg vrijgevig is, omdat ze veel van God houdt, omdat ze altijd veel tijd stopt in het maken van lekkere maaltijden voor mensen en omdat ze mensen graag aan het lachen maakt.

Ik realiseerde me hoe belangrijk het is dat we mekaar gaan helpen om de positieve dingen te benoemen die we zien, zodat we elkaar helpen groeien. Dat we dit niet pas doen als iemand is overleden, maar juist als iemand nog leeft. Het is een natuurlijk mechanisme dat God in ons heeft gelegd: wanneer we positieve aandacht ontvangen, voelen we ons geliefd en zullen we liefde willen doorgeven.  

“Een gebroken hart”

Hoewel mijn schoonzus kracht en troost put uit de wetenschap dat ze haar moeder op een dag weer zal zien bij God, weet ik ook dat ze zal moeten rouwen en dat ze momenten van intens verdriet zal doorgaan. In deze tijden heeft ze steun, liefde, bemoediging en erkenning nodig. Het werd mijn gebed dat ik één van die mensen voor haar zou kunnen zijn, maar tegelijkertijd werd ik geconfronteerd met mijn eigen gevoel van onvermogen: ik weet absoluut niet hoe ik dit moet doen! Ik vroeg God om me Zijn gedachten hieromtrent te laten zien.

Ik werd bepaald bij de volgende Bijbeltekst, die vertelt hoe God omgaat met mensen die een gebroken hart hebben:

“Hij geneest de gebrokenen van hart, Hij verbindt hen in hun leed.” (Psalm 147:3)

Toen besefte ik dat we allemaal momenten hebben waarop we door rouwprocessen heengaan. Het verlies van je moeder, van je kind, je partner of een andere dierbare.. Het ongewenst kinderloos zijn, het verlangen naar een partner dat niet wordt vervuld, het moeten opgeven van bepaalde dromen in het belang van je gezin, leren leven met de gevolgen van een ziekte of ongeluk, een echtscheiding, of welke vorm van hartzeer je ook maar te verwerken hebt. Rouwprocessen kunnen diep gaan en ze kunnen je ontregelen. En in deze perioden heb je het nodig dat je gebroken hart verzorgd wordt en weer wordt genezen.

Hóe geneest God onze harten? De mens die een persoonlijke relatie met zijn Schepper kent, zal dit in de eerste plaats van Hemzelf kunnen ervaren. Mensen putten troost uit hun geloof, dat is in alle eeuwen een gegeven geweest. Maar wie de Bijbel goed kent, weet ook dat God van ons verlangt dat we nét zo handelen als Hij. Hij wil dat wij ons uitstrekken naar gebroken mensen, mensen met verdriet, pijn en moeite, mensen die rouwen. Als we niet weten hóe, dan wil Hij ons inspiratie geven. We hoeven hem hier enkel maar om te vragen. Het is Zijn verlangen dat mensen getroost worden in hun verdriet. Dit betekent dat we de verantwoordelijkheid hebben om alles te doen wat in ons vermogen ligt om de pijn van mensenharten te verzachten.

“Even een belletje”

Een aantal weken gingen voorbij sinds het overlijden en mijn schoonzus verbleef nog steeds in Indonesië. Af en toe had ik een berichtje gestuurd naar mijn broer en schoonzus en ik had vrijwel dagelijks voor ze gebeden. Vanochtend wist ik: ik moet mijn schoonzus eens gaan bellen om te vragen hoe het met haar is. Maar ik was gespannen en zenuwachtig: zat ze wel op me te wachten? Had ik niet al te lang gewacht? Kon ik wel wat zinnigs zeggen? Maar ik wist: dit gaat niet over mij, dit gaat over haar. Ik moet mijn onzekerheid simpelweg aan de kant zetten en me richten op haar. Ik vroeg God om me hierbij te helpen en ik belde haar op. We hadden een fijn gesprek. Mijn schoonzus vertelde vrijuit over hoe ze de afgelopen weken had beleefd.

Wat ze deelde was: “Ik mis mama echt ontzettend, want ze belde mij drie tot vier keer per dag en was er altijd voor mij. Ze was enorm betrokken bij mijn leven. Maar ik heb wel rust en vrede gevonden bij God. Ik kan mijn familie en vrienden om me heen niet genoeg bedanken voor wat ze voor ons gedaan hebben in deze tijd. Toen ik na een lange reis aankwam op Ambon, lag mama er zó verzorgd bij en was alles zo mooi gemaakt voor haar. Dat hebben mijn vrienden gedaan. Ze hebben tot in detail alles geregeld voor de begrafenis, zodat ik met mijn familie kon rouwen. De dag voor de begrafenis regende het de hele dag en ik noemde dat het misschien goed zou zijn om buiten de woning nog een extra tent te plaatsen voor als het tijdens de begrafenisdienst zou regenen, zodat mensen niet nat zouden worden. Binnen twee uur hadden mijn vrienden een tent geregeld en deze opgezet. Nog steeds krijgen we bijna elke dag eten en dagelijks komen mensen bij ons langs. Ik heb me ook gedragen gevoeld door al jullie gebeden.”

“Leren van andere culturen”

De Indonesische cultuur is een wij-cultuur. Mensen dragen vreugde en verdriet echt samen en zijn gewend om veel samen te zijn, samen te doen en samen zorg te dragen voor elkaar. Ik sprak kort voor de begrafenis met mijn broer over de telefoon. Hij zei: “Vroeger zeiden mensen vaak tegen mij dat ik uit zo’n hecht gezin kwam. En zo zag ik dat zelf ook. Nu wil ik daar ook helemaal niets aan af doen, maar toen ik de cultuur van mijn vrouw leerde kennen, besefte ik dat zij iets hebben wat wij in onze cultuur niet hebben. Er wordt altijd nabijheid gezocht. Er zijn niet zo snel grenzen van schaamte in het benaderen van een ander. Je komt gewoon onaangekondigd langs. Je zegt tegen elkaar dat je van elkaar houdt. Niet één keer, maar heel vaak. Als iemand ziek is, dan wordt diegene geen moment alleen gelaten. Emoties worden rijkelijk gedeeld en geuit. Er is ontzettend veel aandacht voor elkaar. Ik vind dat één van de meest waardevolle dingen die ik heb ontvangen sinds ik mijn vrouw ontmoet heb.”

Mijn herinneringen gaan terug naar die tijd van zijn trouwdag. Mijn ouders, mijn broers, mijn man en ik reisden af naar Indonesië om deze bij te wonen. Drie volle weken brachten we er door en hebben we de cultuur mogen meemaken. Verschillende dingen zijn me sinds die tijd bijgebleven: hoe de hele familie ’s ochtends bij elkaar in bed kroop om nog even samen te knuffelen (ja, mijn broer kroop bij zijn schoonouders in bed!). Hoe kinderen hun ooms en tantes papa en mama noemden. Hoe wij als Nederlanders er soms wars van werden dat we niet gewoon konden zeggen wat we dachten als ons iets niet aanstond, omdat dat als kwetsend werd ervaren. Wij dachten: je moet dat toch gewoon kunnen zeggen? Dat is ook mekaar respecteren. Maar voor een Indonesiër creëert dat afstand en toont het geven van kritiek juist van disrespect. Het is een cultuur waarin je leert een ander op handen te dragen, te geven ook als dat voor jezelf een opoffering betekent. Ik realiseerde me dat dit precies is wat ik vandaag moest doen: niet focussen op mijn eigen onzekerheid, maar focussen op het bijstaan van mijn schoonzus.

“Door de schaamte heen breken”

Door het overlijden van de moeder van mijn schoonzus, kwamen de twee verschillende culturen opnieuw weer even heel dicht bij elkaar. We woonden via Zoom de begrafenis bij en zagen hoe enorm deze verschilde van de begrafenissen die wij zelf hebben bijgewoond in Nederland. Ook al verstonden we de taal niet, we konden wel alle emoties waarnemen, de enorme hoeveelheid mensen die aanwezig waren zien, het eerbetoon aan de overledenen ervaren doordat mensen met trompetten vanaf het dak van een auto bliezen tijdens de rit naar de begraafplaats.. De begrafenisdienst vond gewoon aan huis plaats. Familie en vrienden hadden van alles geregeld.

Toen ik met mijn broer belde, zei hij dat het verlies van zijn schoonmoeder hem ook weer aan het nadenken had gezet over hoeveel energie hij in zijn eigen familie stak. In de Indonesische cultuur gaat alles zo natuurlijk in het naast elkaar staan in vreugde en verdriet. In de Nederlandse cultuur voel je toch snel een soort van schaamte: ben ik niet teveel? Zitten ze wel op me te wachten? We vinden al snel dat we beter maar gewoon kunnen doen en niet teveel de aandacht moeten trekken. Je valt iemand niet zomaar lastig. Je doet meer op afspraak. Het komt sneller niet uit, want je gaat niet lopen bellen als iemand al andere visite heeft. Al die dingen zijn in de Indonesische cultuur heel anders. Daar vinden ze het helemaal niet erg om aan de telefoon te hangen met iemand terwijl er al bezoek is. Je krijgt gelijk de visite ook even te spreken als je belt! Als je nog in je pyjama loopt en iemand komt langs, dan is dat zo. Diegene zet dan misschien vast even een pan met eten op het vuur, of ze spelen met je kinderen, kun jij even gaan douchen.

Lang heb ik gedacht: ‘dat is allemaal leuk maar zo werkt de Nederlandse cultuur nou eenmaal niet.’ Dat is natuurlijk ook wel zo. Wij hebben ook zo onze mooie gewoonten, en beleven dingen op onze eigen manier. Maar de andere kant is: soms kan je ook gewoon mooie dingen leren van een andere cultuur. En zéker wanneer deze cultuur heel dichtbij komt in je eigen familie, dan is het goed om je er wat meer voor open te stellen. Op het gebied van rouwverwerking en bemoediging kan ik heel veel leren van de Indonesische cultuur. Misschien is het goed om me wat meer over mijn schaamtegevoel heen te zetten. Als iemand het teveel wordt, geeft die echt wel signalen af. Maar ik denk dat we eerder te snel stoppen met van ons te laten horen aan iemand die het moeilijk heeft. Wie vindt het nou niet fijn om gedragen te worden als hij of zij zelf de kracht niet meer ervaart? Wie vindt het niet fijn om een knuffel te krijgen bij verdriet? Wie wil niet horen dat er aan hem of haar gedacht wordt als alles in elkaar gestort is? Wie wil er niet van een maaltijd eten die liefdevol voor je klaargemaakt is, als je zelf de kracht niet op kan brengen om iets fatsoenlijks op tafel te krijgen?

“De daad bij het woord voegen”

Vraag God wie in jouw omgeving op dit moment troost, steun en bemoediging kan gebruiken. Vraag ook wat je kunt doen en strek je deze week naar die persoon uit!

Liefs, Lianne

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter

2 reacties op “Hoe kun je een gebroken hart liefhebben?”

  1. Minggus Lasatira

    beste lianne
    Wat heb je dit mooi verwoord en ja helaas heb ik sinds een paar jaar geen contact gehad met Itha en Willem.
    De reden waarom is mij totaal ontschoten. met andere woorden ik weet het niet meer waarom!
    Het overlijdensbericht van Lulu is bij mij binnengekomen als een hamerslag op mijn ziel. Ik kreeg flashbacks van de tijd toen alles nog goed en fijn was. Want dat ben ik niet vergeten!!
    Zelf heb ik die dag Benni nog persoonlijk gebeld om hem en de rest van de famillie te condoleren.
    Als God mij het gunt, zal ik als de tijd rijp ervoor is, weer langsgaan bij Benni

    met vriendelijke groet

    Minggus Lasatira

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.